1. மூலோபாய சார்புநிலை மற்றும் ஆட்டக் கோட்பாட்டின் அடிப்படை (Strategic Interdependence)
ஆட்டக் கோட்பாடு (Game Theory) என்பது மூலோபாய ரீதியான பரஸ்பர சார்புநிலை குறித்த துல்லியமான கணித ஆய்வாகும். இதில் ஒரு "ஆட்டக்காரரின்" (Player) வெற்றி அல்லது தோல்வி என்பது அவருடைய சொந்தச் செயல்களை மட்டும் சார்ந்து இருக்காமல், அதில் ஈடுபட்டுள்ள பிற நபர்களின் செயல்களையும் சார்ந்து இருக்கும். இதன் அடிப்படையில், ஆட்டங்கள் 'பூஜ்ஜிய-கூட்டு ஆட்டங்கள்' (Zero-sum games - ஒருவரின் லாபம் மற்றவரின் நஷ்டத்திற்கு சமம்) மற்றும் 'பூஜ்ஜியம்-அல்லாத கூட்டு ஆட்டங்கள்' (Non-zero-sum games - அனைவரும் இணைந்து லாபத்தை அதிகரிக்க வாய்ப்புள்ளவை) என வகைப்படுத்தப்படுகின்றன. இத்தகைய தொடர்புகள் 'பயன் மேட்ரிக்ஸ்' (Payoff matrix) மூலம் முறைப்படுத்தப்படுகின்றன. இது மனித நடத்தையிலிருந்து உணர்ச்சிகளை நீக்கிவிட்டு, போட்டியின் பின்னால் உள்ள தர்க்க ரீதியான உண்மைகளை வெளிப்படுத்துகிறது.
2. நாஷ் சமநிலை மற்றும் கைதிகளின் சங்கடம் (Nash Equilibrium and Prisoner's Dilemma)
இத்துறையின் மிக முக்கியமான கருத்து ஜான் நாஷ் என்பவரால் உருவாக்கப்பட்ட 'நாஷ் சமநிலை' (Nash Equilibrium) ஆகும். மற்ற ஆட்டக்காரர்கள் தங்கள் உத்திகளை மாற்றாத நிலையில், ஒரு ஆட்டக்காரர் தனது உத்தியை மாற்றுவதன் மூலம் எந்த கூடுதல் பலனையும் பெற முடியாத ஒரு நிலையே இது. இக்கோட்பாடு, சமூகத்தில் ஏன் சில நேரங்களில் தர்க்க ரீதியாகச் சிந்திப்பவர்கள் கூட மோசமான முடிவுகளை எடுக்கிறார்கள் என்பதை விளக்குகிறது. இதற்குச் சிறந்த உதாரணம் 'கைதிகளின் சங்கடம்' (Prisoner’s Dilemma). இதில் இரண்டு தனிநபர்கள் தங்களுக்குள் ஒத்துழைப்பது லாபகரமாக இருந்தாலும், ஒருவரையொருவர் காட்டிக்கொடுப்பதே தர்க்க ரீதியாக பாதுகாப்பானது என முடிவெடுத்து, இறுதியில் இருவருமே அதிக தண்டனை பெறும் நிலைக்குத் தள்ளப்படுவார்கள். இது அணு ஆயுதப் போட்டி முதல் கார்ப்பரேட் விலைப்போர் வரை அனைத்தையும் விளக்கப் பயன்படுகிறது.
3. பரிணாம ஆட்டக் கோட்பாடு (Evolutionary Game Theory)
பரிணாம ஆட்டக் கோட்பாட்டில், இக்கோட்பாடுகள் உயிரியல் அமைப்புகளுக்குப் பயன்படுத்தப்பட்டு, சில குணாதிசயங்கள் மற்றும் நடத்தைகள் இயற்கையில் எவ்வாறு பிழைத்திருக்கின்றன என்பது விளக்கப்படுகிறது. இதில் ஆட்டக்காரர்கள் பகுத்தறிவுடன் முடிவெடுப்பவர்கள் அல்ல; மாறாக 'உத்திகள்' என்பது ஒரு உயிரினத்தின் தப்பிப்பிழைக்கும் திறனைத் தீர்மானிக்கும் பரம்பரைப் பண்புகளாகக் கருதப்படுகின்றன. 'பரிணாம ரீதியாக நிலையான உத்தி' (ESS) என்பது ஒரு குறிப்பிட்ட சமூகம் ஏற்றுக்கொண்டால், வேறு எந்தப் புதிய உத்தியாலும் அதைத் தகர்க்க முடியாத ஒரு நிலையை விவரிக்கிறது. இது விலங்குலகில் காணப்படும் தியாகம் மற்றும் ஒத்துழைப்பு போன்ற நடத்தைகள் உண்மையில் தன்னலமற்றவை அல்ல, அவை அடுத்த தலைமுறைக்கு மரபணுக்களைக் கொண்டு செல்வதற்கான துல்லியமான கணித ரீதியான உத்திகளே என்பதை நிரூபித்துள்ளது.